Home » Adli Bilimler » Adli Antropoloji » Adli Antropoloji ve Bilişim
Adli Antropoloji
Adli Antropoloji

Adli Antropoloji ve Bilişim

Adli Antropoloji ve Bilişim Ortak Alanlar

1. Adli Antropoloji

Anthropos ve Logos kelimlerinin bir araya gelmesinden oluşan Antropoloji anlam olarak insan bilimidir. İlgi alanı İnsanın biyolojik ve kültürel çeşitliliğini çalışan antropoloji bulgularını geliştirdiği kuramlarla açıklamaya çalışmaktadır. [1]

Adli Antropoloji;  antropoloji biliminin tekniklerinin adli olayların aydınlatılmasında kullanılması olarak tanımlanmaktadır. Temel olarak iskeletlerin kimliklendirilmesini yapma amacı taşıyan bir bilim dalıdır. İskelet ve iskelete ait parçaları inceleyerek kemikler üzerinde ölçümler ve kıyaslamalar yaparak iskeletin ait olduğu kişinin; yaşadığı bölge, cinsiyeti, tahmini ölüm yaşı, boyu, etnik kökeni, yaşadığı sağlık problemleri gibi verileri elde etmeye çalışan bir bilim dalıdır.

Adli Antropoloji
Adli Antropoloji

2. Bilişim

Bilgi ve teknolojinin birlikte kullanılarak elde edilen sonuçlara kısaca bilişim denilmektedir. Bilişimin 2 tarafı bulunmaktadır. 1.si teknoloji tarafında yer alan; bilgisayar/elektronik cihazlar ve yazılımlardan oluşmaktadır. 2.si ve en öenmli kısmını ise işlenecek veri kısmı oluşturmaktadır. Buradaki veriler sadece bilgisayar alanında kullanılan verileri kapsamamaktadır. Fizik, kimya, dil bilimi, antropoloji, ve diğer tüm alanlara ait verileri kapsamaktadır. Bu nedenle son yıllarda Bilişim terimi önüne veya sonuna ekler alarak yeni yeni bilim dalları oluşmaktadır. Örneğin; Adli Bilişim, Bilişim Hukuku gibi.

Bu çalışmada da Bilişim’in Adli Antropoloji bilimi ile ortak çalışma alanları nelerdir ve Adli Antropoloji’de bilişim teknik ve yöntemleri etkin olarak nasıl kullanılabilir konuları üzerinde durulacaktır.

3. Ortak Çalışma Alanları

Günümüzde artık neredeyse her alanda bilişim teknik ve yönteleri etkin olarak kullaılmaktadır. Çünkü bilişim sistemlerin getirdikleri kolaylıklar sayesinde artık bilimsel çalışmalarda çok daha hızlı sonuçlar elde edilmekte ve çok kapsamlı ve zor çalışmalar çok kısa sürede sonuçlandırılabilmektedir.

Adli Antropolojide de bilişimin kullanıldığı/kullanılabileceği bir çok alan bulunmaktadır. Bu çalışmada da hangi bilişim tekniğinin Adli Antropoloji biliminde kullanılabileceği konuları üzerinde durulacaktır.

3.1.      Büyük Veri (Big Data)

Medeniyet geçmişte üretilen ve kayda alınan bilgilerin sürekli artması ve biriktirilmesi ile gelişmektedir. Özellikle son yıllarda geçmişte hiç olmadığı bir oranda ve hızda bilgi üretilmektedir. Örneğin Twitter’da günde 7 TB (1 TB = 1012 Byte), Facebook’da 10 TB sayısal veri üretilmektedir. [2] Buna diğer sosyal medya ve internet siteleri de eklendiğinde ise rakamlar inanılmaz boyutlara çıkmaktadır. (1 ZB = 1021 Byte)

İlk olarak bu üretilen veriler tek bir veri tabanında saklanmadığı ve anlamlı bir bütün oluşturmadığından çok üzerinde durulmamaktaydı. Ancak son zamanlarda bu büyük verinin (veri çöplüğü) içerisinde de çok anlamlı verilerin çıkarılabildiği fark edilince bu veriyi işlemeye yönelik çalışmalar yapılmaya başlanmış durumda. Bu çalışmalar da Big Data (Büyük Veri) adı altında toplanmaktadır. Örneğin; NSA dan ayrılmış birisi tarafından ifşaa edilen bir veriye göre ABD’nin Prism projesi ile Utah ta $ 1.3 Milyar dolarlık bir maliyetle big data depolama ve işleme merkezi kurduğu biliniyor. [3] Bu proje ile NSA internet üzerinden yapılan tüm işlemleri kaydetmekte ve big data analiz yöntemleri ile bu verileri analiz ederek anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde çalışmalar yapmaktadır.

Büyük veri genel olarak; toplumsal medya paylaşımları, ağ günlükleri, bloglar, fotoğraf, video, log dosyaları vb. gibi değişik kaynaklardan toparlanan tüm verinin, anlamlı ve işlenebilir biçime dönüştürülmüş biçimine denir. [4]

3.1.1.   Büyük Verinin Uygulandığı Örnekler

Her alanda artık büyük boyutlarda veri üretilmekte ve bu veriler kullanılarak etkili analizler yapılmaktadır. Bunlara bir kaç örnek verecek olursak;

3.1.1.1.            Hastaneler;

Hastalarına yönelik etkili, bireysel, kişiselleştirilmiş, tıbbi hizmetler sunabilmek için, bireysel bazdaki verileri kendi sayısal ortamlarında depolamaktalar.

3.1.1.2.            Hükümetler;

Yurttaşlarına yönelik bilgi ve hizmetleri işleyip, saklama konusunda oluşan çok büyük ölçekli veri ile çalışmak zorundadırlar. Örneğin, RTÜK kararları gereği, ülkemizdeki televizyon kanallarının son bir yıllık yayınlarını saklama zorunluluğu var. Saklanacak bilgiler, “Büyük Veri” olarak tanımladığımız türden.

3.1.1.3.            Bankalar;

Müşterileriyle ilgili olarak toplayıp sakladıkları bilgiler yoluyla, kullanıcısını tanıyan, internet şubesine o gün ne için girdiğini bilen ve buna göre ana sayfayı, menüyü en etkin hale getiren, müşterisine hatırlatmalar yapan, özelleştirilebilir arayüzler sunan, zengin içerikli, hızlı ve kullanışlı bir 7/24 şube haline geldi.

3.1.1.4.            Enerji firmaları,

Akıllı şebeke ve sayaçlar kullanarak, abonelerinin bireysel kullanımlarıyla ilgili oluşan verileri, saklayıp, işlemek durumundalar.

3.1.1.5.            İlaç sanayisinde;

Örneğin “kanser araştırmaları” için oluşturulan büyük genomik veritabanları, araştırmacıların sürekli erişimine açık olmak durumundadır.

3.1.1.6.            Diğer Alanlar;

Uydu/Harita Dizgeleri (GPS), Akıllı Gezgin Telefonlar (GSM), çok yüksek çözünürlüklü fotoğraflar çekebilen yeni nesil kameralarla üretilen, ses ve görüntü bilgileri; saklama ortamlarının sınırlarını zorlayıp, verimliliklerini düşürüyor. Her türlü gezgin aygıtlar üzerinde çalışabilen, internet tabanlı yazılım ve uygulamalarca üretilenlerle birlikte, Facebook, Twitter gibi toplumsal medya ortamlarında kullanıcılarca üretilen bilgilerin saklanması gereği, bilişim konusu ile ilgili girişimcileri de, Büyük Veri alanına itti. [4]

3.1.1.7.            Adli Antropolojide;

Toplanan antropoljik verilerin sürekli erişime açık ve sürekli veri girişi yapılacak yapıda tasarlanarak büyümesi ve etkili analizler yapılması sağlanabilir. Bu konu ile ilgili bilişim konusunda eğitim almış kişilerle Antropologların birlikte çalışması ve birlikte ihtiyaçları analiz ederek sistemler geliştirmesi büyük önem arz etmektedir. Özellikle birlikte disiplinlerarası çalışma hususun ülkemizde çok zayıf olduğu değerlendirilmektedir. Ancak son zamanlarda bu konularla ilgili umut verici çalışmalar olmaktadır. Bunlardan en önelileri de farklı disiplinlerden lisans eğitimi almış öğrencileri kabul eden Adli Bilimler (Hacettepe Üniversitesi) lisansüstü programıdır.

3.2.      3 Boyutlu (3B) Tarayıcılar

Son zamanlarda 3 boyutlu tarayıcılar çok yaygın bir şekilde kullanılmakta ve bir çok alanda büyük kolaylıklar sağlamaktadır. 3 boyutlu tarayıcıların da Adli Antropoloji’de etkin olarak kullanılabileceği değerlendirilmektedir.

Örneğin bir Adli Antropolog bir suçtan elde edilen kemikleri 3 boyutlu tarayıcılar ile kemikleri tarayıp bulut ortamına yüklemekte ve buradan yetkili diğer görevliler bu 3 boyutlu kaydedilen taranmış görüntüleri indirerek ve 3 boyutlu yazıcılarla yazdırarak mekandan bağımsız olarak olaylar hakkında incelemeler yapabilmekteler. [5]

kafatasi-3d-scanner-printer
Şekil-1 3 boyutlu tarayıcı ile taranmış bir kafatası [5]

İlave olarak 3 boyutlu tarayıcılar da kullanılarak olay yerinde bulunana Adli Antropolojinin ilgi alanına giren veriler kayıt altına alınarak saklanırsa ilerleyen yıllarda aynı ortamı bilgisayar ortamında gerçeğine çok yakın olarak canlandırma imkanı olacaktır.

3 boyutlu tarayıcılar İngilterede bir adli olayda Adli Antropologlar tarafından da kullanılmış ve olumlu sonuçlar alınmıştır. [5] İlerleyen süreçte 3 boyutlu yazıcıların Adli Antropolojide etkin olarak kullanılacağı değerlendirilmektedir. Yine bu konularla ilgili bilişimcilerin ve antropologların bir arada yapacakları çalışmalar büyük önem arz etmektedir.

3.3.      3 Boyutlu Yazıcılar

3 boyutlu yazıcılar da son günlerde oldukça popüler olan ve yeni yeni alanlarda kullanılan teknolojilerden birisi. 3B tarayıcılardan veya 3B çizim programlarından alınan verileri gerçeğine çok yakın olarak üreten sistemler. Bu sistemlerle şu anda bir çok sahadaki bilim adamı denemeler ve çalışmalar yapmaktalar. Elde edilen ilginç ve başarılı sonuçlarla ilgili neredeyse her gün yeni bir haber basına yansımakta.

3B yazıcıların 3B tarayıcılar gibi Adli Antropolojide etkin olarak kullanılacağı değerlendirilmektedir. Örneğin 3B tarayıcı ile alınan olay yeri bilgileri istendiği zaman 3B yazıcılarla çıktı alınarak olay yeri yeniden oluşturulabilir. Bu durum adli olaylarda olayların aydınlatılmasına çok ciddi katkılar sağlayacaktır.

Ayrıca iskeletlerin eksik parçaları da yine 3B yazıcılar kullanılarak yeniden üretilebilir ve eksik kısımlarına söz konusu parçalar monte edilerek iskeletin gerçeğe yakın görüntüsü elde edilebilir. Ayrıca 3B programlarla iskeletleri giydirecek materyallerle kişlerin vücutları asıllarına yakın olarak yeniden giydirilebilir. Böylece bulunan iskeletlerin kayıp kişilerle kıyaslanması sağlanarak kısa sürede sonuç elde edilmesi sağlanabilir.

3.4.      Veri Tabanları

Veritabanı; birbirleriyle ilişkili bilgilerin ilişkisel olarak kaydedildiği alanlar olarak tarif edilmektedir. Üretilen bilgilerin artması ve istenildiği zaman etkin olarak kullanılma ihtiyacına çözüm olarak ortaya çıkmıştır. Günümüzde büyük enstitülerin ve üniversitelerin neredeyse hepsinin akademik çalışmalarda kullandıkları çok büyük veri tabanları bulunmaktadır. Bu veri tabanları sayesinde her yıl onlarca yeni çalışma yapıp yeni buluşlara ve yeni bilgilere ulaşmaktadırlar.

Ancak ülkemiz gibi gelişmekte olan ülkelerde veritabanlarının önemi anlaşılamadığından bu konularda çok tutarlı ve uzun soluklu çalışmalar yapılmamaktadır. Örneğin ses inceleme konusunda   çalışma yapacak bir lisans üstü öğrencisi yapacağı çalışma ile ilgili Türkçe bir ses veritabanı olmadığı için çalışmasının büyük bir kısmını bu veri tabanını oluşturmak için harcamaktadır. Çalışmasının asıl yoğunlaşması gereken alana ise gerektiği kadar zaman ayıramadığından çok başarılı çalışmalar ortaya çıkmamaktadır. En kötüsü de söz konusu çalışma bittiğinde oluşturduğu veriler sadece kendisinde kaldığı, bir veri tabanına aktarılmadığı ve paylaşılmadığı için de zamanla kaybolup gitmektedir. Aynı alanda çalışma yapacak başka bir akademisyen/öğrenci de yine aynı süreçleri yaşamakta ve yine çalışmasını asıl yoğunlaşması gereken alanlara yönlendiremeden çalışmasını bitirmektedir. Böylece çok başarılı akademik çalışmalar ortaya çıkmamaktadır.

Adli Bilimler gibi disiplinlerarası bir alanda da veri tabanlarına ciddi anlamda ihtiyaç duyulmaktadır. Eğer ihtiyaç duyulan veri tabanları kurulursa adli olayların aydınlatılmasında bunun çok ciddi katkılar sağlayacağı değerlendirilmektedir. Ülkemizde de bu çalışmanın konusu olan Adli Antropoloji ile ilgili veri tabanı kurulacak alanların belirlenerek bu alanlarda Antropologlar ve Bilişimcilerin birlikte çalışmalar yapması gerekmektedir. Bu konularla ilgili bir çok çalışma alanı ve yapılabilecek bir çok veri tabanı bulunduğu değerlendirilmektedir.

4. Sonuç

Bilişim günümüzde her alanda etkin olarak kullanılmaktadır. Adli Antropoloji de bilişim etkin olarak kullanılabileceği alanlardan birisidir. Adli Antropolojide; Büyük Veri Teknikleri, 3B Tarayıcı Teknolojisi, 3B Yazıcı Teknolojisi ve Veri Tabanlarının etkin olarak kullanılabileceği değerlendirilmektedir.

Bu konularla ilgili bilişimcilerin ve antropologların bir arada yapacakları çalışmalardan çok başarılı neticeler alabileceği değerlendirilmektedir. Ancak maalesef ülkemizde birlikte çalışma kültürü tam oluşmadığı için bu konularda ekipler oluşturulmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Birlikte çalışacak antropolog ve bilişimcilerin bir arada çalışma yapabilecekleri ortamların hazırlanması büyük önem arz etmektedir.

Antropolog ve bilişim öğrencilerine yönelik ortak dersler planlanmalı ve ortak çalışmalar yapmaları yönünde teşvikler yapılmalıdır. Bu çalışmalarla iki farklı disiplinde eğitim alan öğrencilerin/akademisyenlerin birbirlerinin çalışma alanları hakkında farkındalıkları artacaktır. Bu farkındalık neticesinde de çok başarılı ve doğrudan sonuca yönelik başarılı çalışmaların ortaya çıkacağı değerlendirilmektedir.

Özellikle Hacettepe Üniversitesinde açılan Adli Bilimler lisans üstü eğitim programının bu konuda ciddi bir açığı kapattığı değerlendirilmektedir. Bu bölüm benzeri bölümlerin sayılarının ve etkinliklerinin artmasının ülkemizdeki bilimsel çalışmalara çok fazla katkısının olacağı değerlendirilmektedir. Öğrencisi olduğum bu bölüm sayesinde bir bilişimci olarak Antropolog, Dil Bilimci, Biyolog, Hukukçu, Kimyager gibi bir çok farklı disiplinden mezun olmuş kişilerle etkileşimde bulunma imkanı bulmaktayım. Böylece diğer bilimler hakkındaki farkındalığım ve bilişim ihtiyaçları hakkında bilgi sahibi olmaktayım. Bu birikimin ilerleyen dönemde ortak projelere aktarılması ile çok başarılı sonuçlar elde edilebileğini düşünüyorum.

5. Kaynaklar

1. http://www.antropoloji.hacettepe.edu.tr/tanitim.shtml

2. http://devveri.com/big-data

3. http://www.teknokulis.com/Haberler/Guncel/2013/07/12/nsa-skype-gorusmelerini-de-dinlemis

4. http://tr.wikipedia.org/wiki/B%C3%BCy%C3%BCk_veri

5. http://www.forbes.com/sites/kristinakillgrove/2015/05/28/how-3d-printed-bones-are-revolutionizing-forensics-and-bioarchaeology/

About Kamil ÇETİN

Hacettepe Üniversitesi Adli Bilimler Doktora Öğrencisi

Leave a Reply