Home » Adli Bilimler » Adli Bilişim » İletişimin Tespiti Dinlenmesi ve Kayda Alınması
iletisimin-tespiti-dinlenmesi-kayda-alinmasi

İletişimin Tespiti Dinlenmesi ve Kayda Alınması

İletişimin Tespiti Dinlenmesi ve Kayda Alınması

1. Tanımlar

Bir çok kaynakta iletişim sadece telefon görüşmeleri olarak algılansa da; birden fazla kişi arasında sesli, görsel, yazılı şekilde yapılan iletişim ile internet üzerinden yapılan her türlü e-popsta, sosyal medya etkileşimi ve diğer paylaşımları da kapsamaktadır.

İletişimin Tespiti

İletişimin içeriğine müdahale etmeden iletişim araçlarının diğer iletişim araçlarıyla kurduğu iletişime ilişkin arama, aranma, yer bilgisi ve kimlik bilgilerinin tespit edilmesine yönelik işlemlerdir. Günümüzde en çok telefon iletişimini çağrıştırsa da e-popsta, sosyal medya ve internet üzerinden yapılan diğer iletişimleri de kapsamaktadır.

İletişimin Dinlenmesi

Telekomünikasyon yoluyla gerçekleştirilmekte olan konuşmalar ile diğer her türlü iletişimin uygun teknik araçlarla dinlenmesine yönelik işlemlerdir. Şüpheli veya sanığın iletişiminin canlı dinlenmesidir. Burada kayda alma yoktur sadece canlı iletişim dinlenir.

Sinyal Bilgileri

Bir şebekede haberleşmenin iletimi veya faturalama amacıyla işlenen her türlü veriyi tarif eder. İletişim içeriklerine ulaşılmadan, yalnızca iletişim sinyal bilgilerinin iletişim sistemi üzerinde bıraktığı izlerin canlı takibi suretiyle şüpheli veya sanığın yakalanması veya delillere ulaşılması veya somut delillerin desteklenmesi anlamını taşır.

İletişimin Kayda Alınması

Telekomünikasyon yoluyla gerçekleştirilmekte olan konuşmalar ile diğer her türlü iletişimin uygun teknik araçlarla kayda alınmasına yönelik işlemlerdir. Şüpheli veya sanığın iletişimlerinin bir sistemde kayıt ve tutanak altına alınmasıdır.

iletisimin-tespiti-dinlenmesi-kayda-alinmasi
İletişimin Tespiti Dinlenmesi ve Kayda Alınması

2. Kapsamı

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Haberleşme Hürriyeti” başlıklı 22 nci maddesinde; ayrım gözetilmeksizin herkesin haberleşme hürriyetine sahip olduğu, haberleşmenin gizliliğinin esas olduğu, ancak özgürlüklerin başkalarının hak ve menfaatlerine zarar vermesi halinde, yasalarda belirtilen çerçeveler dahilinde mahkeme ya da yetkili idari mercii kararları ile sınırlanabileceği hususu düzenlenmiş olup, bu madde ile haberleşme hürriyeti, mevzuatımızda kanunların üzerinde olacak şekilde Anayasa ile koruma altına alınmıştır.

Ayrıca TCK’da iletişimin tespiti ve dinlenmesine kaynak olan maddelerin bulunduğu 9. bölümün ismi de “Özel Hayata ve Hayatın Gizli Alanına Karşı Suçlar” olarak isimlendirilmiştir. Yani asıl olan özel hayatın gizliliğinin korunmasıdır ve özellikle de her zaman daha güçlü olan devlet mekanizmasına karşı korumaktır. Bu maddelerin asıl amaçları budur.

CMK 135-138 maddeleri suçla ilgili somut delillere ulaşmak veya elde edilen somut delilleri desteklemek için telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesini düzenlemektedir. Bu maddelere istinaden hazırlanan “Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Tespiti, Dinlenmesi, Sinyal Bilgilerinin Değerlendirilmesi Ve Kayda Alınmasına Dair Usul Ve Esaslar İle Telekomünikasyon İletişim Başkanlığının Kuruluş, Görev Ve Yetkileri Hakkında Yönetmelik”te ise bunun sınırları tarif edilmektedir. Yönetmeliğin 12. maddesi “Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararıyla şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi tespit edilebilir, dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı, kararını derhâl hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmidört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi halinde tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.” şeklinde hangi durumlarda bunun yapılabileceğini açık olarak tarif etmektedir.

Yönetmeliğin 12. maddesi “Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararıyla şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi tespit edilebilir, dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı, kararını derhâl hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmidört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi halinde tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.” şeklinde hangi durumlarda bunun yapılabileceğini açık olarak tarif etmektedir.

Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişimi kayda alınamayacağı açıkça ifade edilmektedir. Ayrıca bu durumun tespit edilmesi halinde ise alınan kayıtların derhal yok edileceği belirtilmektedir.

İletişimin tespiti ve dinlenmesine yönelik verilen kararda; yüklenen suçun türü, hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon numarası veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodu, tedbirin türü, kapsamı ve süresinin de belirtilmesi gerektiği açıkça ifade edilmektedir.

Bu karar en çok 3 ay süre için verilebilmekte ve bir defa da uzatılabilmektedir. Örgütlü faaliyetler çerçevesinde hakim bir aya kadar bu süreyi uzatabilmektedir. Bu uzatmalarla ilgili olarak bir kısıtlama verilmemiştir. Dolayısıyla hakim istediği sürece iletişimin tespiti ve dinleme faaliyeti icra edilebilmektedir.

“Şüpheli veya sanığın yakalanabilmesi için, mobil telefonun yeri (konumu), hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararına istinaden tespit edilebilir. Bu hususa ilişkin olarak verilen kararda, mobil telefon numarası ve tespit işleminin süresi belirtilir. Tespit işlemi en çok 2 ay için yapılabilir; bu süre, bir defa daha uzatılabilir.” hükmü de şüphelilerin veya sanıkların konum verilerinin üç ay boyunca izlenebileceğini ifade etmektedir. Bu süre 1 defaya mahsus uzatılabilmektedir.

Burada amaç doğrudan delil elde etmeden ziyade; hiç delil elde edilememesi durumunda yardımcı bir araç olarak kanun koyucu tarafından yapılmış bir düzenlemedir. Ancak maalesef günümüzde bir çok soruşturmada doğrudan delil elde amacıyla kullanımakta ve insanların özel hayatları didik didik edilmektedir. Bu uygulamanın kanunda çizilen sınırlar içerisinde olmamasından dolayı artık bir çok insanda dinlenme paronayasının var olduğu bir gerçektir.

Bu da kanun koyucunun çizdiği sınırların çoktan aşıldığının işaretleridir.

3. Hangi Suçlarla İlgili Olarak Uygulanır

İletişimin dinlenmesi kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi her suç kapsamında yapılamamaktadır.

Ancak aşağıda sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabilmektedir;

a) Türk Ceza Kanununda yer alan;

1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80),

2. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83),

3. İşkence (madde 94, 95),

4. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102),

5. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),

6. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),

7. Parada sahtecilik (madde 197),

8. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç, madde 220),

9. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),

10. Rüşvet (madde 252),

11. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282),

12. Silahlı örgüt (madde 314) veya bu örgütlere silah sağlama (madde 315),

13. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337) suçları,

14. 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 220 nci maddesinin iki, yedi ve sekizinci fıkralarında yer alan suçların bir terör örgütünün faaliyeti kapsamında işlenmesi halinde bu suçlar için de iletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi tedbirlerine başvurulabilir.

b) Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları,

c) Bankacılık Kanununun 160 ıncı maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında tanımlanan zimmet suçu,

d) Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar,

e) Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü maddelerinde tanımlanan suçlar.

4. Uygulaması

a. İletişimin dinlenmesi ve kayda alınmasının şartları;

Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmanın bulunması

Suçun CMK’nun 135. maddesinde sayılan suçlardan olması

Suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphenin bulunması

Başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması

Ayrıca acil durumlarda Jandarma Genel Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve MİT Müsteşarlığı tarafından da “Suçun Önlenmesine Yönelik veya İstihbarî Amaçlı Tedbirlere Dair” dinleme iletişimin tespiti ve dinlenmesi yapılabilmektedir. Ancak bu karar da hakim onayına sunulmak zorundadır. Hakimde kararını 24 saat içerisinde vermek zorundadır.

b. İletişimin dinlenmesi ve kayda alınmasına kim karar verir?

İletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınmasına hakim karar verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla da şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı kararını derhâl mahkemenin onayına sunar ve mahkeme, kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya mahkeme tarafından aksine karar verilmesi hâlinde tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.

c. Kimlerin iletişimi kayda alınamaz?

Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişim kayda alınamaz. Kayda alma gerçekleştikten sonra bu durumun anlaşılması hâlinde, alınan kayıtlar derhâl yok edilir. Şüpheli veya sanığa yüklenen suç dolayısıyla müdafiin bürosu, konutu ve yerleşim yerindeki telekomünikasyon araçları hakkında, iletişimin tespiti hükümleri uygulanamaz.

d. İletişimin dinlenmesi ve kayda alınması kararında hangi bilgilere yer verilir?

İletişimin tespiti, dinlenmesi, sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi ve kayda alınmasına dair hakim kararında ve yetkili merciler tarafından verilen yazılı emirlerde;

I. Hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, kullandığı telefon numaraları veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodundan belirlenebilenler,

II. Tedbirin türü, kapsamı ve süresi,

III. Tedbire başvurulmasını gerektiren nedenler,

IV. Yazılı emrin verildiği tarih ve saat, belirtilir.

Kararlar en fazla üç ay için verilebilir. Bu süre aynı usulle üç ayı geçmeyecek şekilde en fazla 1 defa uzatılabilir. Ancak, terör örgütlerinin faaliyeti çerçevesinde devam eden tehlikelere ilişkin olarak gerekli görülmesi halinde, hâkim tarafından sürenin 1 ay olacak şekilde müteaddit defalar uzatılmasına karar verilebilir.

e. Cep telefonunun sinyal yerinin tespitine hangi hallerde karar verilebilir?

Cep telefonunun sinyal yerinin tespit edilmesine ancak şüpheli veya sanığın yakalanabilmesi için karar verilebilir.

f. Cep telefonunun sinyal yerinin tespitine kim karar verir?

Cep telefonunun yeri, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararına istinaden tespit edilebilir. Bu hususa ilişkin olarak verilen kararda, mobil telefon numarası ve tespit işleminin süresi belirtilir.

Tespit işlemi en çok iki ay için yapılabilir; bu süre, bir ay daha uzatılabilir.

g. İletişimin tespiti ve HTS raporu nedir?

İletişimin içeriğine müdahale etmeden, iletişim araçlarının diğer iletişim araçlarıyla kurduğu iletişime ilişkin arama, aranma, yer bilgisi ve kimlik bilgilerinin tespit edilmesine yönelik işlemlerdir. İletişimin tespitinden belli bir telefon numarasından yapılan görüşmelerin zamanı, konuşmanın ne kadar süreyle yapıldığı, hangi baz istasyonundan sinyal alındığı, gibi bilgilerin tespit edilir. Bu kayıtlara kısaca HTS (Historical Traffic Search) yani telefon görüşme ve sinyal kayıtlarının geçmişi denmektedir.

h. İletişimin tespiti ve dinlenmesi sonucu elde edilen kayıtlar ne zaman yok edilir?

Hakim kararları ile yazılı emirler hakkındaki gelişmeler ilgili kurum tarafından derhal Telekomünikasyon İletişim Başkanlığınına bildirilir.

Uygulanan tedbirin sona ermesi, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde verilen yazılı emir hakkında hâkim tarafından aksine karar verilmesi ya da yazılı emir hakkında yirmidört saat içinde hâkim onayının alınamaması hallerinde, kararın veya yazılı emrin uygulanmasına Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı tarafından derhâl son verilir.

Dinlemenin içeriğine ilişkin kayıtlar ilgili kurumların en üst amirinin ve bu kayıtların Başkanlıkta da tutulması halinde Başkanın denetimi altında en geç on gün içinde yok edilir. Durum bir tutanakla tespit olunur ve bu tutanak denetimlerde ibraz edilmek üzere muhafaza edilir.

ı. İletişimin denetlenmesi sırasında tesadüfen elde edilen deliller için ne yapılır?

Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi sırasında, yapılmakta olan soruşturma veya kovuşturmayla ilgisi olmayan ve ancak, CMK’nun 135. maddesinde sayılan suçlardan birinin işlendiği şüphesini uyandırabilecek bir delil elde edilirse; bu delil muhafaza altına alınır ve durum Cumhuriyet Savcılığına derhâl bildirilir.

i. Cezai hükümler

Yönetmelik hükümlerine göre yürütülen faaliyetler çerçevesinde elde edilen bilgiler, Yönetmeliğin dayanağını oluşturan kanunlarda belirtilen amaç ve usul dışında kullanılamayacağı açıkça ifade edilmiştir. Elde edilen bilgi, belge ve kayıtların saklanmasında ve korunmasında gizlilik ilkesine riayet edilir. Bu fıkra hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında görev sırasında veya görevden dolayı işlenmiş olsa ile Cumhuriyet savcılarınca doğrudan soruşturma yapılır. Ayrıca işletmeciler tarafından istenen sorumluluklar yerine getirilmemesi halinde, İşletmecilere İdari Para Cezaları ile Diğer Müeyyideler uygulanır.

j. İletişimin Dinlenmesinde İstisnalar

YARGITAY 12. Ceza Dairesinin 2012/27549 Esas, 2013/22721 numaralı Kararında; “Ancak, kişinin, bir daha kanıt elde etme olanağının bulunmadığı ve yetkili makamlara başvurma imkanının olmadığı ani gelişen durumlarda, örneğin; kendisine karşı işlenmekte olan (cinsel saldırı, hakaret, tehdit, iftira veya şantaj gibi) bir suç söz konusu olduğunda ya da kendisine veya aile birliğine yönelen, onurunu zedeleyen, haksız bir saldırıyı önlemek için, kaybolma olasılığı bulunan kanıtların kaybolmasını engelleyip, yetkili makamlara sunarak güvence altına almak amacıyla, saldırıyı gerçekleştiren tarafın bilgisi ve rızası dışında, özel hayata ait bilgileri okuma, konuşma ve haberleşme içeriklerini veya özel hayata ilişkin ses ve görüntüleri dinleme, izleme ya da kaydetme, kişisel verileri kaydetme, ele geçirme ve yayma eylemlerinin hukuka aykırı olduğunu kabul etmek mümkün olmadığı gibi, esasen bu hallerde, kişinin hukuka aykırı hareket ettiği bilinciyle hareket ettiğinden de söz edilemeyeceği” hükmü çerçevesinde bazı zorunlu durumlarda kişilerin kendilerine karşı yapılan saldırıları kayıt altına almak için dinleme/kayıt yapabileceğine karar vermiştir.

Ancak bu durumunda ciddi suistimallere açık olduğu da bir gerçektir. Bu hususun karşı tarafa “pusu” kurma şeklinde de kullanabileceğini değerlendiriyorum.

Not: Bu çalışma bir dersin dönem projesi kapsamında yaptığım araştırmaların derlemesidir. Yorumlarda hatalı  veya eksik gördüğünüz hususları yazının altında yer alan yorum bölümünde paylaşırsanız sevinirim.

Kaynaklar :

1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu

2. Telekomünikasyon Yoluyla Yapılan İletişimin Tespiti, Dinlenmesi, Sinyal Bilgilerinin Değerlendirilmesi Ve Kayda Alınmasına Dair Usul Ve Esaslar İle Telekomünikasyon İletişim Başkanlığının Kuruluş, Görev Ve Yetkileri Hakkında Yönetmelik

3. http://sen.av.tr/tr/makale-detay/89/%C4%B0leti%C5%9Fimin_tespiti_hangi_zaman%C4%B1_kapsar?.html

4. http://www.haber7.com/yazarlar/prof-dr-ersan-sen/1224760-adli-amacli-telefon-dinleme-tablosu

5. http://hakhukukozgurluk.com/index.html

6. http://www.kararara.com/forum/viewtopic.php?f=46&t=18099

About Kamil ÇETİN

Hacettepe Üniversitesi Adli Bilimler Doktora Öğrencisi

Check Also

mimar-olmak-istiyordum-adli-bilimler-uzmani-oldum

Prof. Dr. Sevil Atasoy; Mimar olmak isterken adli bilimler uzmanı oldu

Prof. Dr. Sevil Atasoy; “Mimar olmak istiyordum adli bilimler uzmanı oldum” İstanbul Lütfi Kırdar’da düzenlenen Üniversite …

Leave a Reply