Home » Adli Bilimler » Adli Dilbilim » Yalan Dili
Magnified illustration with the word Facts on white background.
Magnified illustration with the word Facts on white background.

Yalan Dili

Magnified illustration with the word Facts on white background.

Günlük hayatımızda hepimiz birçok yalan söylüyoruz. Bunlar küçük, zararsız beyaz yalanlardan ciddi derecede büyük yalanlara kadar değişebiliyor. “Hayatımda hiç yalan söylemedim.  En büyük yalanım da bu.” esprisini haklı çıkarıyor bu durum.

Yalan söyleme aracımız nedir? Konuştuğumuz dildir. Peki bu dilden karşımızdakinin yalanını tespit edebilir miyiz? Aslında bu durum mümkün. Dili bilimsel metotlar kullanarak, bilimsel bir şekilde inceleyen bir bilim dalı olan “dilbilim” in de sayesinde, yalanı tespit etmek yüzde yüz olmasa da, büyük olasılıkla mümkün.

Hepimiz günlük hayatımızda 10-200 civarı yalan söylüyoruz.

“Üzgünüm, telefonumun şarjı bitti.”

“Yok, sorun değil, ben iyiyim.”

“Şirket herhangi bir kanuna aykırı uygulamadan haberdar değil.”

“Seni seviyorum.”

Söylenen yalanla beraber, kişi suçluluk duyduğu, gerginlik yaşadığı için, bu gerginliğini fiziksel olarak da yansıtacaktır. Yalan söyleyen kişi terleyebilir, kekeleyebilir veya titreyebilir. Bununla ilgili olarak, yalan sonucu kişide oluşabilecek fiziksel değişimleri inceleyip yalanı tespit eden birçok yöntem geliştirilmiştir. Fakat yalan söyleyen biri pratik yaparak bu durumun üstesinden gelebilir ve bu yöntemler doğru sonuç vermeyebilir. Hatta bu nedenle, bu tip yöntemler mahkemelerde de çok kabul edilememektedir.

Bu durumda, az önce bahsedilen dilbilimin de faydasıyla, yalan söyleyen birini kullandığı dilden tespit etmek mümkün olabilir. Dilbilimin bir alt dalı olan “Metin Dilbilim” (Text Linguistics)’den yararlanılarak yalan hakkında çıkarım yapmamız mümkün. Peki Metin Dilbilim nedir?

Metin dilbilim, metinleri iletişim sistemi olarak inceler. Temel amacı metinleri gramer açısından incelemektir. Yalnız buradaki gramer, bağlamdan (context) bağımsız haliyle gramer değildir. Yani mesela biri “Ne kadar da zekisin.” gibi olumlu bir cümle kurdu, fakat bunu alaycı bir tavırla söylediyse, alında bu cümlenin anlamının negatif olduğunu bu bağlamdan çıkarabiliriz. Kısaca Metin Dilbilim metnin yapısı, işlevi ve öğeleri arasındaki ilişkiyi inceler.

evidence

Bu durumda, birinin yalan söylediğini kullandığı dilden nasıl anlayabiliriz?

  1. İlk olarak, yalan söyleyen biri, özne kullanımında 1.tekil kişiyi, yani “Ben” öznesini çok fazla kullanmaz. Daha çok 3.tekil kişi veya başka özneleri kullanır. Yani bir yalancı kendisinden az bahseder, daha çok başkaları hakkında konuşur. Bunun nedeni de kendini söylediği yalandan uzaklaştırmaya çalışmaktır. Örneğin kriminal sorgu sırasında şüpheli yalan söylüyorsa ‘Ben yapmadım.’ ‘Ben değildim.’ ‘Ben görmedim.’ ‘Ben duymadım.’ gibi öznesi birinci tekil şahıs ‘Ben’ olan cümleler kurmaz. ‘Ben’ öznesini doğruyu söyleyen biri kullanır. Hatta başka birini ortaya atıp mükemmel suçluyu ortaya atarak kendisini daha da suçtan uzaklaştırmaya çalışabilir. ‘Ali en son oradaydı, o görmüş olabilir veya o yapmış olabilir.’ ‘Ahmet yapmış olabilir.’ deyip üzerine bir de kendince kanıt bularak, işlediği suçu kendisinden uzaklaştırmaya çalışabilir.
  2. İkinci olarak, cümlede negatif yapının, yani olumsuz cümlelerin çok kullanılması gelebilir. Bunun nedeni de yalancı, bilinçaltında kendini suçlu hissettiği için suçu bir başkasına veya başka bir şeye atar. Mesela: ‘Üzgünüm, salak telefonumun şarjı bitti. Sürekli böyle olmasından nefret ediyorum.’ Cümle negatif ve de suç başka bir şeye atılmış.
  3. Üçüncü sırada, basit dil kullanımı gelir. Yalan söyleyen bir kişi basit, kısa cümleler kurar. Bunun nedeni de, beynimiz karmaşık bir yalanı üretmek için çaba sarf eder. Yargılama, değerlendirme, beyin için baş etmesi zor şeylerdir. Yani yalancı için olay akışı, nedenler içerik olarak basittir.
  4. Son olarak da, bazı durumlarda yalancı uzun cümleler kurabilir. Bunun yanında gereksiz kelime kullanımı gelir, fakat kelimeler konuyla alakalıdır. Konuyla alakalı gereksiz kelimeleri kullanarak cümleleri uzatmasının nedeni de yalanının daha gerçekçi görünmesini sağlamaktır. Gereksiz kelimeleri cümleleri uzatarak kullanması karşı tarafın anlamasını güçleştirebilir, yani anlaşılması güç bir dil kullanır. Kısaca saçmalar.

not guilty - guilty

Bu konu ile ilgili bir örneğe bakacak olursak, Lance Armstrong 2005 yılında performans artırıcı ilaçlar kullandığını reddetmiş; 2013 yılındaki röportajında ise itiraf etmiştir. Verdiği röportajlar karşılaştırıldığında, ilaç kullandığını itiraf ettiği röportajında, reddettiğine göre 3 katı “ben” öznesini kullanmıştır.

  1. İlk röportajı; Ok, you know, a guy in a French — in a Parisian laboratory opens up your sample, you know, Jean-Francis so and so, and he tests it […] And then you get a phone call from a newspaper that says we found you to be positive six times for EPO.
  2. İkinci röportajı; I lost myself All of that I’m sure there would be other people who couldn’t handle it But I certainly couldn’t handle it And I was used to controlling everything in my life I controlled every outcome in my life

İlaç kullandığını reddettiği ilk röportajında Armstrong, gerçek olmayan, kuramsal bir durumdan bahsediyor ve kişi zamiri olarak da “ben” kelimesini kullanmıyor. Sürekli olarak hayali başka bir kişiden bahsediyor.

Fakat ikinci röportajında, yani ilaç kullandığını itiraf ettiği röportajında, sürekli olarak “ben” kişi zamirini kullanıyor ve kendi kişisel duygularından ve neyin onu ilaç kullanmaya ittiğinden bahsediyor.

Kaynaklar:

http://www.truthsleuth.com/articles/74-i-m-a-good-liar.html

https://www.facebook.com/TEDEducation/videos/1015064135173459/

About Leyla AYDIN

Check Also

criminal-forensics

Adli Dilbilim Nedir? – Herkesin Bilmesi Gerekenler

Öncelikle, Adli Dilbilim, dilbilimin alt dalıdır ve dil, kanun ve suç arasındaki ilişkiyi inceler. Genellikle …

Leave a Reply